Κλειστόν...

... γιατί και η Φιλοσοφία 

έχει τα όριά της!

Καρλ Πόπερ:

Οι απαισιόδοξοι έχουν συνήθως δίκιο.

Δίχως όμως τους αισιόδοξους

η ανθρωπότητα δεν θα είχε προοδεύσει!

Νίτσε και γυναίκες...

"Στο μίσος και στον έρωτα η γυναίκα

είναι περισσότερο βάρβαρη απ' τον άντρα"

Καζαντζάκης:

Η καρδιά του ανθρώπου

είναι ένα κουβάρι κάμπιες.

Φύσηξε Θε μου

να γίνουν πεταλούδες!

Στην Αθήνα υπάρχουν Δικαστές;

Ο Βασιλιάς της Πρωσίας Φρειδερίκος ο Μέγας είχε το παλάτι του στο Πότσδαμ.

Δίπλα ακριβώς στο παλάτι υπήρχε ένας ανεμόμυλος που έκανε δαιμονισμένο θόρυβο και δεν άφηνε το Βασιλιά να κοιμηθεί.

Ο Φρειδερίκος για να ησυχάσει ζήτησε να αγοράσει τον ανεμόμυλο, αλλά ο μυλωνάς αρνήθηκε γιατί ήταν "οικογενειακό κειμήλιο".

Θύμωσε, λοιπόν, ο Βασιλιάς κι απείλησε να του τον πάρει με τη βία.

Ο μυλωνάς δεν πτοήθηκε καθόλου και είπε την παροιμιώδη φράση:

"Ναι, αλλά υπάρχουν Δικαστές στο Βερολίνο"!

Ο Βασιλιάς χαλάρωσε κι ένιωσε ικανοποιημένος που ο λαός του έδειχνε τόση εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη του κράτους του...

Ηράκλειτος:

"Προτιμότερο να σβήνεις την αλαζονεία παρά την πυρκαγιά"

Είναι ο καπιταλισμός "αυτοκαταστροφικός";

Ο Μαρξ θεωρούσε το καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής "αντιφατικό".

Ο καπιταλισμός, έλεγε, εμπεριέχει τον ίδιο τον σπόρο της καταστροφής του.

Ο καπιταλιστής, π.χ., εκσυγχρονίζει τις εγκαταστάσεις του εργοστασίου του ώστε να μειώσει το κόστος παραγωγής και να πουλήσει τα προϊόντα του σε πιο ανταγωνιστικές τιμές.

Το ίδιο όμως κάνουν και οι υπόλοιποι καπιταλιστές.

Έτσι, τα εργοστάσια γίνονται περισσότερο παραγωγικά αλλά χρειάζονται λιγότερα εργατικά χέρια.

Όλο και περισσότεροι εργάτες μένουν άνεργοι, η αγοραστική τους δύναμη εξαντλείται, τα προϊόντα μένουν απούλητα και η επανάσταση είναι έτοιμη να ξεσπάσει...

Οι "κατηγορικές προσταγές" του Καντ:

- Να ενεργούμε έτσι ώστε η κάθε μας πράξη να γίνεται καθολικός νόμος. Δηλαδή πρότυπο και υπόδειγμα υπεράσπισης του δημόσιου συμφέροντος.

- Να θεωρούμε τους ανθρώπους σκοπούς κι όχι μέσα της ζωής μας.

Χριστιανοί: στωικοί ή κυνικοί;

Κάποιοι αμύητοι διακρίνουν στενή συγγένεια του Χριστιανισμού με τη Στωική ηθικολογία.

Είναι αυτοί που συγχέουν τη θρησκεία με την Εκκλησία.

Ο Χριστιανισμός όμως έχει γονιδιακή συγγένεια με μια άλλη Σχολή Ιεροκηρύκων, χωρίς σύνορα, ήπιων, απολίτικων και αναρχικών, απελευθερωμένων από δόγματα και φορμαλισμούς, που αδιαφορούσαν για πλούτη και εξουσίες, και πρότειναν την αλληλοβοήθεια, την οικουμενική αγάπη και την απλή ζωή.

Κι είχαν για προστάτη τους έναν γιό του Δία, τον Ηρακλή!

Τους έλεγαν "Κυνικούς"...

Ο κουφός βάτραχος...

Κάποτε οι βάτραχοι οργάνωσαν έναν αγώνα: θα νικούσε όποιος ανέβαινε πρώτος σ' έναν ψηλό και λείο βράχο.

Πολλοί άνθρωποι συγκεντρώθηκαν να παρακολουθήσουν τον αγώνα.

Κανείς απ' τους θεατές δεν πίστευε πως οι βάτραχοι θα τα καταφέρουν.

Κι όλοι έλεγαν "Άδικος κόπος, δεν πρόκειται κανένας τους να φτάσει στην κορυφή!"

Τους άκουγαν οι βάτραχοι κι άρχισαν να αμφιβάλλουν για τους εαυτούς τους.

Ο ένας μετά τον άλλον παραδεχόταν την αδυναμία του κι εγκατέλειπε τον αγώνα.

Στο τέλος, μόνο ένας κατόρθωσε, με υπερπροσπάθεια, ν' ανέβει στην κορυφή.

Όλοι οι βάτραχοι έτρεξαν κοντά του και τον ρωτούσαν πώς τα κατάφερε.

Τότε συνειδητοποίησαν πως ο νικητής ήταν κουφός...

Ατομική ιδιοκτησία ή Κοινοκτημοσύνη;

Στην ιδανική πολιτεία του Πλάτωνα οι γυναίκες και τα παιδιά είναι κοινά!

Ο μέγας φιλόσοφος ήταν και υπέρ της κοινότητας των κτημάτων, αλλά την περιόριζε στις δύο ανώτερες κοινωνικές τάξεις, τους άρχοντες και τους φύλακες.

Υπέρ της μερικής κοινοκτημοσύνης ήταν και οι Πυθαγόρειοι: "τα των φίλων (μόνο!) κοινά".

Ιστορικά η κοινοκτημοσύνη αποδείχθηκε μια ουτοπία.

Δεν μπόρεσε να φτουρίσει ούτε στην πρωτοχριστιανική κοινότητα των Ιεροσολύμων.

Κι εκεί, απ' τις πρώτες μέρες, επικράτησε η ιδιοτέλεια, ο νεποτισμός, το μικροσυμφέρον.

Στις Πράξεις των Αποστόλων διαβάζουμε πως ο Ανανίας και η Σαπφείρα παραβίασαν την αρχή της κοινοκτημοσύνης και τους επιβλήθηκε η θανατική ποινή.

Στο θέμα που συζητάμε, ρεαλιστικότερη μου φαίνεται η άποψη του Αριστοτέλη.

Που θεωρεί την κοινοκτημοσύνη επιβλαβή για την κοινωνία.

"Κάθε πράγμα που ανήκει σε όλους δεν το φροντίζει κανείς", μας λέει. "Γιατί είναι ίδιον των ανθρώπων να ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με όσα τους ανήκουν ατομικά".

Πολλοί θεωρούν την ιδιοκτησία ως αιτία όλων των κακών. Αλλά κάνουν λάθος. Πόσες συγκρούσεις και εγκλήματα δεν βλέπουμε ανάμεσα σε συνιδιοκτήτες πραγμάτων, ακόμα κι αδέλφια;

Άλλωστε οι άνθρωποι δεν αδικούν και δεν κλέβουν μόνο από έλλειψη των αναγκαίων. Το κάνουν πολύ συχνότερα για να ικανοποιήσουν την πλεονεξία ή την ακολασία τους...

Ο Αριστοτέλης υποστήριζε την ατομική ιδιοκτησία ως θεσμό που ταιριάζει περισσότερο στη φύση του ανθρώπου.

Ως λάτρης όμως της "μεσότητας" προτείνει και τρόπους (νομοθετικά μέτρα, παιδεία, φιλοσοφία, καλλιέργεια ηθών) που θα θέσουν εύλογα όρια "ώστε να περιστείλουν κάθε υπερβολή που οδηγεί στην εξαχρείωση και στην εκμετάλλευση".

Άλλωστε η εξισορρόπηση των ανισοτήτων ήταν βασική επιδίωξη των αρχαίων φιλοσόφων.

Π.χ., ο Φαλέας ο Χαλκηδόνιος είχε προτείνει ένα πρωτότυπο σύστημα σταδιακής και ειρηνικής ανακατανομής του πλούτου: οι πλούσιες γυναίκες να παντρεύονται υποχρεωτικά φτωχούς άντρες ώστε να εξασφαλίζεται η συνεχής κυκλοφορία των υλικών αγαθών!

Ο Μαρξ, αν και θαύμαζε τον Αριστοτέλη, θεωρούσε τις απόψεις του περί ατομικής ιδιοκτησίας "ξεπερασμένες" ως στηριζόμενες στη βάση της αρχαίας κλειστής και αγροτικής προβιομηχανικής οικονομίας, όπου υπέρτατος σκοπός ήταν η "επάρκεια της πόλης".

Όμως, όπως προαναφέραμε, ο Αριστοτέλης δεν βασίστηκε σε οικονομική θεώρηση των πραγμάτων, αλλά στην ανθρώπινη φύση που, κατά τη γνώμη του, δεν μεταβάλλεται...

Γιατί καταδικάσαμε τον Σωκράτη! (Γράμμα απ' το παρελθόν)

Επειδή εσείς οι νεότεροι το 'χετε παραξευτυλίσει με τον Σωκράτη, πρέπει κάποιος από μας τους παλιούς να σας πει την αλήθεια.

Γιατί, φίλος μεν ο φιλόσοφος Σωκράτης αλλά φιλτάτη η Αθηναϊκή μας Δημοκρατία!

Ας πιάσουμε, όμως, την ιστορία απ' την αρχή:

Μόλις χάσαμε τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, οι Σπαρτιάτες άφησαν στην Αθήνα μια στρατιωτική φρουρά που μας φόρεσε κολάρο Τριάντα Τυράννους.

Πνευματικός καθοδηγητής των "Τριάκοντα" ήταν ο Σωκράτης. Μεταξύ τους περιλαμβάνονταν και δυο απ' τους εκλεκτούς μαθητές του.

Αυτοί οι Τυράννοι, μέχρι να τους διώξουμε, σκότωσαν μέσα σε εννιά μήνες 1600 Αθηναίους πασοκτζήδες...

Αλλά η Δημοκρατία είναι μεγαλόψυχη.

Δώσαμε αμνηστεία στους Ολιγαρχικούς και τους αφήσαμε να πάνε στην Ελευσίνα. Αλλά σε έναν χρόνο ξαναπροσπάθησαν οι αχρείοι να μας ξανακάτσουν στο σβέρκο!

Τα πήραμε τότε κι εμείς στο κρανίο και κάτσαμε στο σκαμνί τον γκουρού τους, το Σωκράτη.

Δεν τον δικάσαμε ως φιλόσοφο αλλά ως εχθρό του δημοκρατικού μας πολιτεύματος.

Τον Σωκράτη τον αγιοποίησε μια μεταγενέστερη συμμαχία των ολιγαρχικών δυνάμεων: Ρωμαίοι αυτοκράτορες, βυζαντινοί μονάρχες. μεσαιωνικοί ευγενείς...

Ήθελαν αυτά τα "μπουμπούκια" να μας παρουσιάσουν τον στραβοκάνη, και καλά, ως υπέρμαχο της ελευθερίας του λόγου και της σκέψης. Ως τον ιδανικό φιλόσοφο που τον σκότωσε η Δημοκρατία.

Κι ήρθε και στο καπάκι η χριστιανική θρησκεία, που απορρόφησε το νεοπλατωνισμό, να τον θεωρήσει "προχριστιανικό άγιο", και το γλυκό έδεσε!

Εσείς όμως εμένα ν' ακούτε, που τα 'ζησα και σας γράφω την αλήθεια!

Σας έλεγα, λοιπόν, πως ο Σωκράτης δικάστηκε ως ολιγαρχικός.

Και στην απολογία του φάνηκε αμετανόητος!

"Δεν μπορούμε", είπε, "να αναθέτουμε τις τύχες της Πολιτείας σε εκλεγμένους με ψήφο ή κλήρο αλλά μόνο σ' εκείνους που έχουν τα πνευματικά προσόντα"!

Τι μας λες ρε πλατσουκωμύτη;

Τους είδαμε και τους δικούς σου τους "Τριάκοντα", και νιώσαμε στο λαιμό μας το λεπίδι της "αριστοκρατίας του πνεύματος"!

Αμ το άλλο;

Ο κοντόχοντρος δεν αναγνώριζε και τους Θεούς της Πόλης!

Κι όταν λέμε "Θεούς" δεν εννοούμε το Δωδεκάθεο του Ολύμπου.

Αλλά το Δία το Βουλαίο (δηλαδή τη θεοποίηση του Δημοκρατικού Πολιτεύματος), το Δία τον Αγοραίο και το Θεό Δήμο (τον "άι-λαό" που θα πουν αργότερα οι κομμουνιστές).

Ο Σωκρατάκος, βλέπετε, προτιμούσε να τιμά τον Απόλλωνα και την Ήρα, τους πολιούχους της ολιγαρχικής Σπάρτης, κι έγραφε στ' απαφτά του τους δικούς μας, την Αθηνά, τον Ποσειδώνα και τον Ερμή...

Υπερασπιζόταν το δικό του δικαίωμα να μιλά ελεύθερα, αλλά δεν το αναγνώριζε σ' εμάς τους "πληβείους"!

Παρ' όλ' αυτά, εμείς του προσφέραμε την επιλογή της εξορίας.

Ας πήγαινε στη Θεσσαλία ή στη Σπάρτη.

Αλλά εκεί δεν θα μπορούσε να μιλάει ελεύθερα.

Μόνο στη Δημοκρατική Αθήνα μπορείς να κατηγορείς δημόσια το πολίτευμά της!

Γι' αυτό και προτίμησε να πεθάνει στη Δημοκρατική Αθήνα παρά στη φιλική του ολιγαρχική Σπάρτη. (Άσε που εκεί θα τον είχαν ρίξει στον Καιάδα έτσι ασουλούποτος που γεννήθηκε).

Ε, σεις οι νεότεροι: τη Δημοκρατία και τα μάτια σας!

Μην μας αναγκάσετε να βγούμε απ' τους τάφους μας και να θυσιάσουμε κάτι "λεβεντόπαιδα" στο βωμό του Δία του Εκκλησιόδημου!

Ο άνθρωπος που φύτευε δέντρα!

Υπεραξία και εκμετάλλευση...

Σε πολλά μέρη του κόσμου, εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες, παράγοντας προϊόντα που αυξάνουν τον πλούτο των καπιταλιστών. Αυτό ο Μαρξ το ονομάζει "εκμετάλλευση".

Όταν ο εργάτης παράγει ένα προϊόν, αυτό το προϊόν έχει μια συγκεκριμένη αξία στην αγορά.

Αν από την τιμή του προϊόντος αφαιρέσεις το μισθό του εργάτη και τα αντίστοιχα έξοδα παραγωγής, το υπόλοιπο ονομάζεται "κέρδος" ή "υπεραξία".

Είναι ένα μέρος της αξίας που παρήγαγε ο εργάτης με την εργασία του, το οποίο καρπώνεται ο καπιταλιστής.

Τελικά τι είναι η ζωή;

Μήπως είναι μια επιχείρηση 

που δεν βγάζει τα έξοδά της;

Η "αλλοτρίωση" του ανθρώπου...

Σύμφωνα με τον Μαρξ, στο καπιταλιστικό σύστημα ο εργάτης εργάζεται για λογαριασμό άλλου.

Το προϊόν της δουλειάς του δεν του ανήκει, αποξενώνεται από αυτό και, κατ' επέκταση, από τον ίδιο του τον εαυτό. Έτσι, χάνει την αξιοπρέπειά του και ως άνθρωπος.

Το φαινόμενο αυτό ο Μαρξ το αποδίδει μ' έναν όρο που δανείζεται απ' τον Χέγκελ: "αλλοτρίωση".

Το κοινωνικό δίπολο...

Σύμφωνα με τον Μαρξ, σε όλες τις φάσεις της ιστορίας ξεδιπλώνεται μια αντίθεση ανάμεσα σε δυο κυρίαρχες κοινωνικές τάξεις.

Στη δουλοκτητική κοινωνία της αρχαιότητας υπήρξε η σύγκρουση-αντίθεση μεταξύ ελεύθερων πολιτών και σκλάβων.

Στη φεουδαρχία του Μεσαίωνα έχουμε αρχικά τη σύγκρουση δουλοπάροικων και φεουδαρχών, και ακολούθως αριστοκρατών και αστών.

Στην εποχή του Μαρξ (19ος αιώνας) η κοινωνική αντίθεση εντοπίζονται ιδίως μεταξύ καπιταλιστών και εργατών (προλετάριων). Δηλαδή μεταξύ αυτών που κατέχουν τα μέσα παραγωγής κι εκείνων που διαθέτουν μόνο την εργατική τους δύναμη.

Κι επειδή η εκάστοτε άρχουσα τάξη δεν εγκαταλείπει ποτέ οικειοθελώς την εξουσία, οι εργάτες μόνο με επανάσταση θα μπορούσαν ν' αλλάξουν το κοινωνικό σύστημα...

Τι είναι καλύτερο; Να δίνεις ή να παίρνεις;

"

"Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μία μηλιά… και αγαπούσε ένα αγοράκι. Και κάθε μέρα το αγοράκι πήγαινε και μάζευε τα φύλλα της και τα έπλεκε στεφάνι κι έπαιζε το βασιλιά του δάσους. Σκαρφάλωνε στον κορμό της κι έκανε κούνια στα κλαδιά της κι έτρωγε μήλα.
Παίζανε κρυφτό. Κι όταν το αγόρι κουραζόταν, αποκοιμιόταν στον ίσκιο της.
Και το αγόρι αγαπούσε τη μηλιά πάρα πολύ. Κι η μηλιά ήταν ευτυχισμένη.
Μα πέρασαν τα χρόνια. Και το αγόρι μεγάλωσε. Και πολλές φορές η μηλιά έμενε μοναχή.
Τότε μια μέρα το αγόρι πήγε στη μηλιά και η μηλιά είπε: «Έλα, Αγόρι, έλα να σκαρφαλώσεις στον κορμό μου και να κάνεις κούνια στα κλαδιά μου, να φας μήλα και να ‘σαι ευτυχισμένο».
«Είμαι μεγάλος πια για να σκαρφαλώνω και να παίζω», είπε το αγόρι. «Θέλω να αγοράσω πράματα και να καλοπεράσω. Θέλω λεφτά. Μπορείς να μου δώσεις λεφτά;»
«Λυπάμαι», είπε η μηλιά, «μα δεν έχω λεφτά. Έχω μονάχα φύλλα και μήλα. Πάρε τα μήλα μου, Αγόρι, και πούλησέ τα στην πόλη. Έτσι θα ‘χεις λεφτά και θα ‘σαι ευτυχισμένο».
Και τότε το αγόρι σκαρφάλωσε στη μηλιά, μάζεψε τα μήλα της και τα πήρε μαζί του.
Κι η μηλιά ήταν ευτυχισμένη.
Μα το αγόρι έκανε πολύ καιρό να ξαναφανεί… και η μηλιά ήταν λυπημένη. Ώσπου μια μέρα το αγόρι ξαναγύρισε κι η μηλιά τρεμούλιασε απ’ τη χαρά της κι είπε:
«Έλα, Αγόρι, να σκαρφαλώσεις στον κορμό μου, να κάνεις κούνια στα κλαδιά μου και να ‘σαι ευτυχισμένο». «Δεν έχω καιρό για να σκαρφαλώσω σε δέντρα», είπε το αγόρι. «Θέλω ένα σπίτι που να μου δίνει ζεστασιά». «Θέλω γυναίκα και παιδιά, και γι’ αυτό χρειάζομαι ένα σπίτι. Μπορείς να μου δώσεις ένα σπίτι;»
«Εγώ δεν έχω σπίτι», είπε η μηλιά. «Σπίτι μου είναι το δάσος, μα μπορείς να κόψεις τα κλαδιά μου και να χτίσεις ένα σπίτι. Τότε θα ‘σαι ευτυχισμένο»
Και το αγόρι… έκοψε τα κλαδιά της και τα πήρε μαζί του για να χτίσει το σπίτι του. Κη μηλιά ήταν ευτυχισμένη.
Μα το αγόρι έκανε πολύ καιρό να ξαναφανεί. Κι όταν ξαναγύρισε, η μηλιά ήταν τόσο ευτυχισμένη που ούτε να μιλήσει καλά-καλά δεν μπορούσε.
«Έλα, Αγόρι», ψιθύρισε, «έλα να παίξεις».
«Είμαι πολύ γέρος και πολύ λυπημένος για να παίζω», είπε το αγόρι. «Θέλω μια βάρκα να με πάρει μακριά. Μπορείς να μου δώσεις μια βάρκα;»
«Κόψε τον κορμό μου και φτιάξε μία βάρκα» «Έτσι θα μπορέσεις να φύγεις μακριά… και να ‘σαι ευτυχισμένο».
Και το αγόρι έκοψε τον κορμό της…….
έφτιαξε μία βάρκα… κι έφυγε μακριά.
Κι η μηλιά ήταν ευτυχισμένη… μα όχι πραγματικά...... "

Οδυσσεάς Ελύτης:

"Δυστυχώς η ανθρωπότητα παράγει

πολύ αίσθημα και λίγο πνεύμα.

Για να δεχθείς το πνεύμα

πρέπει να κάνεις άλμα 

πάνω απ' τη συγκίνηση.

Και να 'χεις τα μάτια σου

στην ψυχή σου

στα δάχτυλα

στα μάτια

στα ρουθούνια

στα χείλη.

Από κει μιλάει ο κόσμος"

Μάρτιν Λούθερ Κινγκ:

"Κι αν ακόμη ήξερα ότι αύριο θα καταστραφεί η γη, 

θα φύτευα σήμερα τη μηλιά μου"