Σάββατο 22 Αυγούστου 2009

Ο Αριστοτέλης (Α)

Γεννήθηκε στα Στάγιρα της Χαλκιδικής το 384 π.Χ. και πέθανε στη Χαλκίδα το 322 π.Χ.
Σε ηλικία 18 ετών κατέβηκε στην Αθήνα όπου σπούδασε επί 20 έτη κοντά στον Πλάτωνα.
Το 343 π.Χ. ο Φίλιππος της Μακεδονίας του ανέθεσε την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου. Ως παιδαγωγός του Αλέξανδρου του καλλιέργησε τη λατρεία στην "ελληνική ηρωική παράδοση" χρησιμοποιώντας, κυρίως, τα έπη του Ομήρου.
Όταν ο Αλέξανδρος έγινε βασιλιάς, ο Αριστοτέλης επέστρεψε στην Αθήνα όπου ίδρυσε το Λύκειο (ή Περιπατητική Σχολή), εκεί που σήμερα βρίσκεται το πάρκο της Ρηγίλλης.
Τα βασικότερα σημεία της διδασκαλίας του:
α) Στην οντολογία του κυριαρχούν δύο έννοιες: η "ύλη" και η "μορφή" (ή "είδος"). Η "ύλη" εκπροσωπεί το ασχημάτιστο ον που επιθυμεί ("έχει σκοπό") να γίνει "μορφή", δηλ. να λάβει νόημα και περιεχόμενο. Ο σκοπός αυτός εμπεριέχεται στη "μορφή". "Εντελέχεια" (εν+τέλος=σκοπός) καλείται η κατάσταση κατά την οποία το ον έχει αποκτήσει την ολοκληρωμένη μορφή του που εμπεριέχει και το σκοπό του.
Η "ύλη" γίνεται "μορφή" κλιμακωτά, μέσα από τέσσερα στάδια ("αίτια"): α) το υλικό, π.χ. το ακατέργαστο μάρμαρο β) το ειδολογικό, το σχέδιο του αγάλματος όπως το συλλαμβάνει στο μυαλό του ο καλλιτέχνης πριν αρχίσει την εργασία του γ) το ποιητικό, είναι οι κινήσεις των χεριών του γλύπτη πάνω στο μάρμαρο για να του δώσει την τελική του μορφή δ) το τελικό, ο σκοπός κατασκευής του έργου από τον καλλιτέχνη.

Τετάρτη 19 Αυγούστου 2009

Ο Πλάτωνας...

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 427 π.Χ. Καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Αρχικά ασχολήθηκε με την ποίηση, έγραψε, μάλιστα, και μια τραγωδία.
Η γνωριμία του με τον Σωκράτη τον οδήγησε οριστικά στη φιλοσοφία. Η καταδίκη και ο θάνατος του δασκάλου του (399 π.Χ.) τον συγκλόνισε. Εγκατέλειψε απογοητευμένος την Αθήνα και ταξίδεψε στην Αίγυπτο, στην Κυρήνη, στην Κάτω Ιταλία και στη Σικελία όπου συνδέθηκε με τον τύραννο τον Συρακουσών Διονύσιο. Τον έπεισε να προσπαθήσουν να υλοποιήσουν στην πόλη του την ιδεώδη πόλη που ο φιλόσοφος ονειρευόταν.
Τα χάλασε όμως με τον τύραννο, πουλήθηκε αρχικά ως δούλος, εξαγοράστηκε και ελευθερώθηκε απ' τον φιλόσοφο Αννίκερι και σε ηλικία 40 ετών επέστρεψε στην Αθήνα όπου και ίδρυσε την ονομαστή Ακαδημία του.
Βασικά σημεία της φιλοσοφίας του:
α) Αρχή της φιλοσοφίας είναι ο "θαυμασμός". Πρόκειται για την ισχυρή τάση, κλίση, έρωτα που οδηγεί τον άνθρωπο να αναζητεί το "όντως ον", δηλ. αυτό που υπάρχει πίσω απ' τα φαινόμενα.
β) Υπάρχουν δύο είδη όντων (δυαρχία): τα υλικά και τα πνευματικά. Τα πρώτα τα ονομάζει "ιδέες", εκπροσωπούν αυτό που μένει σταθερό παρά τις φαινομενικές αλλαγές του κόσμου. Τα δεύτερα είναι "είδωλα", "σκιές" των ιδεών.
γ) Ο κόσμος δεν είναι αποτέλεσμα τύχης αλλά σκοπιμότητας Δημιουργός του είναι ο αγαθός Θεός και γι' αυτό ο κόσμος είναι άριστος και τέλειος. Αιτία των κακών δεν είναι ο Θεός αλλά η ύλη.
δ) Η ψυχή είναι ανεξάρτητη από το σώμα αλλά αναπόσπαστα ενωμένη με αυτό. Η συνύπαρξη αυτή επιφέρει πολλά και μεγάλα δεινά στην ψυχή. Γι' αυτό χαρακτήριζε το σώμα "τάφο" και "φυλακή" της ψυχής.
ε) Η ψυχή αποτελείται από τρία μέρη: α) το λογιστικό (σκέψη, μάθηση, φρόνηση). Έδρα του το κεφάλι. β) το θυμοειδές (συναισθήματα) με έδρα του την καρδιά. γ) το επιθυμητικό (φυσικές ανάγκες) με έδρα του την κοιλιά.
Πέθανε σε ηλικία 80 ετών, το 347 π.Χ.

Πέμπτη 13 Αυγούστου 2009

Ανάγκες...

Αν δεν υπερβάλλουμε με τις αισθήσεις,
αν δεν τις φτάσουμε στα όριά τους
οι ανάγκες της σάρκας από μόνες τους
είναι ανίκανες να κατανοήσουν
σε όλη τους την έκταση
τις ανάγκες του πνεύματος...

Σάββατο 1 Αυγούστου 2009

Ο Σωκράτης...

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 470 π.Χ. Δεν εγκατέλειψε ποτέ την πόλη του παρά μόνο για να συμμετάσχει σε στρατιωτικές αποστολές. Πέθανε το 399 π.Χ. αλλά το τέλος του ήταν ο λαμπρότερος θρίαμβος της διδασκαλίας του.
Ήταν άσκημος, κοντός, φαλακρός και κοιλαράς. Δεν έγραψε τίποτα στη ζωή του. Ό,τι ξέρουμε γι' αυτόν το οφείλουμε στον Ξενοφώντα, στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη.
Ήταν αμείλικτος εχθρός των σοφιστών. Δεν αποδεχόταν τον υποκειμενισμό και τον σχετικισμό τους. Γι' αυτόν οι ηθικές έννοιες έχουν αντικειμενική αξία. Η αρετή διδάσκεται. Κανείς δεν γίνεται με τη θέλησή του κακός, αλλά από άγνοια του καλού.
Σοφός είναι μόνο ο Θεός. Ο άνθρωπος είναι μόνο φιλόσοφος, δηλαδή αναζητητής της αλήθειας. Βάση της φιλοσοφίας του η αυτογνωσία, το "γνώθι σαυτόν". Μέσω αυτής οδηγείται στο "εν οίδα ότι ουδέν οίδα".
Η διδακτική του μέθοδος ήταν πρωτότυπη. Ξεκινά τη συζήτηση προσποιούμενος πως δεν γνωρίζει την αλήθεια και ζητά να τη μάθει μέσα απ' το διάλογο. Βέβαια, στην πορεία αποδεικνύεται το αντίθετο ("σωκρατική ειρωνεία"). Στη συνέχεια, οδηγεί τον συνομιλητή του να ανακαλύψει προοδευτικά την αλήθεια ("μαιευτική").

Παρασκευή 17 Ιουλίου 2009

Οι Σοφιστές

Η προσωκρατική φιλοσοφία τοποθετείται χρονικά τον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ. Ήταν κυρίως κοσμολογική, δηλαδή ασχολούνταν με τον εξωτερικό κόσμο και τη φύση.
Τον 4ο αιώνα π.Χ. αντικαθίσταται απ' τη λεγόμενη "σωκρατική φιλοσοφία" (Σωκράτης, Πλάτωνας, Αριστοτέλης) που είναι ανθρωπολογική, βάζει, δηλαδή, στο κέντρο τον άνθρωπο.
Το πέρασμα προς τη νέα πραγματικότητα ανοίγουν οι σοφιστές που κάνουν την εμφάνισή τους από τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. Διδάσκουν, κυρίως, ρητορική, πολιτική και την τέχνη επιτυχίας στη ζωή.
Τα θέματα που τους απασχολούν είναι ηθικοκοινωνικά. Χρέος κάθε ανθρώπου είναι η αναζήτηση της γνώσης. Οι γνώσεις είναι μέσα επικράτησης στη ζωή. Δεν υπάρχουν αλήθειες αντικειμενικές, όλα είναι υποκειμενικά, προϊόντα των αισθήσεων.
Κυρίαρχη στη σκέψη των σοφιστών είναι η αντίθεση μεταξύ "θέσεως" και "φύσεως". Η πρώτη ταυτίζεται με το "νόμο", είναι τεχνητό δημιούργημα, περιλαμβάνει όσα επινοούν οι άνθρωποι για να εξασφαλίσουν ομαλή κοινωνική συμβίωση. Η δεύτερη περιλαμβάνει το "αληθινό", την ουσία των όντων, το αυθόρμητο, αυτό που πράγματι είμαστε...
Σπουδαιότεροι σοφιστές ήταν:
α) Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης (480-410 π.Χ.). Βασικό σημείο διδασκαλίας του το "πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος". Όλα είναι υποκειμενικά ...
β) Αντιφών. Σύγχρονος του Σωκράτη. Πρώτο αγαθό θεωρούσε την παιδεία και πρώτο κακό την αναρχία. Υπέρμαχος της ισότητας των ανθρώπων και πολέμιος των κοινωνικών διακρίσεων.
γ) Γοργίας ο Λεοντίνος (483-375 π.Χ.). Πατέρας της ρητορικής τέχνης. Δίδασκε την άκρα αγνωσία.

Τρίτη 30 Ιουνίου 2009

Οι Πυθαγόρειοι...

Ο Πυθαγόρας γεννήθηκε στη Σάμο περίπου το 580 π.Χ. και πέθανε το 490 π.Χ. Ο θρύλος τον θέλει γιο του Απόλλωνα, που ενσαρκώθηκε 20 φορές σε σώματα μεγάλων ηρώων της αρχαιότητας. Τον θέλει ακόμη περιπλανώμενο στη γη και στον Άδη, να κάνει θαύματα, να γιατρεύει ασθενείς, να προφητεύει κλπ.
Απ' τους σπουδαιότερους μαθητές του ήταν ο γιατρός Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης, που οι περισσότεροι τον ξέρουμε απ' τον ομώνυμο δρόμο του Παγκρατίου...
Τρία ήταν τα βασικά σημεία της διδασκαλίας του Πυθαγόρα:
1) Η θεωρία της μετενσάρκωσης. Μετά το θάνατο η ψυχή του ανθρώπου δεν χάνεται αλλά μπαίνει σε άλλο σώμα, είτε ζώου, αν η προηγούμενη ζωή της ήταν κατώτερη κι αισθησιακή, είτε σοφού ανθρώπου, αν ήταν ανώτερη και σύμφωνη με τη διδασκαλία των Πυθαγορείων. Μόνο με έντονη πνευματική άσκηση, σιωπή και αυτοέλεγχο εξαγνίζεται η ψυχή, ξεφεύγει απ' τον φαύλο κύκλο των μετενσαρκώσεων και κατακτά τη θεία μακαριότητα.
2) Η θεωρία των αριθμών. Οι Πυθαγόρειοι αποδίδουν στους αριθμούς ιερές ιδιότητες. Ο αριθμός υψώνεται σε "κοσμική αρχή", αποτελεί τη φύση των όντων. Ακόμα και η μουσική υποτάσσεται στη δύναμη των αριθμών...
3) Η αθανασία της ψυχής.

Παρασκευή 12 Ιουνίου 2009

Επαναλήψεις προς εμπέδωση (Α' Οι Μιλήσιοι)

Η προσωκρατική φιλοσοφία αναπτύχθηκε γύρω στον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ. στην Μ. Ασία. Ονομάζεται και "ιωνική φιλοσοφία" γιατί πατρίδα της ήταν η Ιωνία.
Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι ασχολήθηκαν κυρίως με τη μελέτη της φύσης, την οποία θεωρούσαν έμψυχη. Τα πάντα γι' αυτούς έχουν ζωή, πνοή, νου...
Απ' τη Μίλητο κατάγονται: α) ο Θαλής, 624-545 β) ο Αναξίμανδρος, 610-545 και γ) ο Αναξιμένης, 585-528.
Οι τρεις Μιλήσιοι φιλόσοφοι:
α) Πιστεύουν πως όλα παράγονται από μία υλική αρχή (θεωρία του "ενισμού"): το νερό (Θαλής), το άπειρο (Αναξίμανδρος) και ο αέρας (Αναξιμένης).
β) Ασχολούνται αποκλειστικά με τον εξωτερικό κόσμο και τη φύση. Ο άνθρωπος δεν τους απασχολεί καθόλου.
γ) Είναι συγχρόνως φιλόσοφοι και επιστήμονες. Πριν από αυτούς η ερμηνεία του κόσμου ήταν αποκλειστικά μυθική.
δ) Δεν βάζουν όρια στο ανθρώπινο πνεύμα και στη γνώση.

Τρίτη 2 Ιουνίου 2009

Μια συνταγή...

Όταν φοβάσαι για κάτι
προσπάθησε να του πάρεις τα μέτρα!
Τότε θα καταλάβεις
πως είναι ... μικροπράγματα!

Τρίτη 26 Μαΐου 2009

Αμφιβολία και Βεβαιότητα!

Ο κόσμος χωρίζεται σε "Ερωτηματικά" και "Θαυμαστικά", σε "στρατιώτες της Αμφιβολίας" και σε "στρατιώτες της Απόλυτης Βεβαιότητας"!
Όταν συναντάς έναν "άνθρωπο-ερωτηματικό" να μην φοβάσαι. Είναι, σίγουρα, καλός άνθρωπος, δημοκράτης, μπορείς μαζί του να συζητήσεις και να διαφωνήσεις άνετα!
Απεναντίας, οι "άνθρωποι-θαυμαστικά" είναι επικίνδυνοι. Είναι οι "άνθρωποι της Πίστης" ... οι άνθρωποι των αμετάκλητων αποφάσεων! Η Πίστη, οποιασδήποτε μορφής -θρησκευτική, πολιτική, αθλητική-, είναι βία! Πίσω από κάθε πόλεμο όλο και κάποιος "άνθρωπος της Πίστεως" κρύβεται!
Η Αμφιβολία είναι η μητέρα της Ανοχής και της Περιέργειας. Η Πίστη είναι η άμεση, τυφλή και απόλυτη υπακοή! Όμως χρειάζεται έστω και ελάχιστη Πίστη για να βάλεις μπρος ένα εγχείρημα. Χωρίς την Πίστη και την προσήλωση σε έναν σκοπό, π.χ., δεν θα είχαμε ανακαλύψει την πενικιλλίνη, ούτε θα είχαμε εξερευνήσει το ηλιακό μας σύστημα... Είναι αλήθεια πως αν δεν έχεις και λίγη Πίστη-Βεβαιότητα δεν πρόκειται να κερδίσεις καμία μάχη!
Αναζητώντας την χρυσή τομή μπορούμε να πούμε: η Αμφιβολία δεν είναι ιδεολογία αλλά μέθοδος. Μπορείς άνετα να είσαι φιλύποπτος, υποψιασμένος και σκεπτικιστής, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν μπορεί να είσαι καλός χριστιανός, σοσιαλιστής και... Ολυμπιακός!

Τετάρτη 13 Μαΐου 2009

Το μέλι είναι, ή, απλά, μας φαίνεται γλυκό;

"Αρνούμαι να υποστηρίξω πως το μέλι είναι γλυκό. Μπορώ, όμως, να εγγυηθώ πως μου φαίνεται γλυκό!"
Αυτή η φράση συνοψίζει τη σκέψη των "Σκεπτικών". Πλήρης άρνηση του δογματισμού, απολυτοποίηση της αμφιβολίας.
Ας φανταστούμε πόσο θα άλλαζε η ζωή μας αν σε κάποιες καταστάσεις, προτού φανούμε ιδιαίτερα μαχητικοί, αναρωτιόμασταν: "αυτό που τώρα πιστεύω ως απόλυτα αληθινό, μήπως αύριο μου φανεί απλώς πιθανό;"...