skip to main |
skip to sidebar
Οι ορθολογιστές, όπως ο Ντεκάρτ, προσπάθησαν ν’ αποδείξουν πως ο Θεός υπάρχει απλά και μόνο επειδή εμείς έχουμε μέσα μας την ιδέα ενός τέλειου όντος.Άλλοι, όπως ο Αριστοτέλης κι ο Θωμάς Ακινάτης, υποστήριζαν πως ο Θεός υπάρχει επειδή ο κόσμος έχει κατ’ ανάγκην μια αρχή κι ένα τέλος.Ο Καντ, αντίθετα, δίδασκε πως ούτε η λογική ούτε οι εμπειρίες προσφέρουν σίγουρη απόδειξη για την ύπαρξη του Θεού. Μόνο η πίστη δίνει απάντηση στο κρίσιμο αυτό ερώτημα...Και συμπλήρωνε: «είναι ηθικά αναγκαίο να δεχτούμε την ύπαρξη του Θεού»!
Πριν ασχοληθούμε με τις περί Θεού απόψεις του Καντ, ας δούμε δύο ακόμη σημεία της σκέψης του:
Α) Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το πώς είναι πραγματικά ο κόσμος! Το μόνο που ξέρουμε είναι πώς τα πράγματα φαίνονται σε μας...
Β) Υπάρχουν όρια που δεν μπορεί να ξεπεράσει η ανθρώπινη γνώση. Ποτέ δεν θα μπορέσουμε να δώσουμε οριστική απάντηση στα μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα όπως περί αθανασίας της ψυχής, αν υπάρχει Θεός, αν το σύμπαν είναι άπειρο κλπ...
Ο Καντ δεν δεχόταν πως η συνείδηση του ανθρώπου είναι «τάμπουλα ράζα», ένας λευκός και παθητικός πίνακας, που καταγράφει απλώς τις εντυπώσεις που έρχονται απ’ έξω.Θεωρούσε πως η συνείδηση συνεισφέρει κι αυτή και σφραγίζει την αντίληψή μας για τον κόσμο.Μπορείς να το παρομοιάσεις με ό,τι συμβαίνει όταν γεμίζουμε ένα γυάλινο δοχείο: Το νερό παίρνει το σχήμα του δοχείου. Έτσι και οι εμπειρίες μας παίρνουν το σχήμα και τη μορφή που τους δίνει η συνείδησή μας.Με άλλα λόγια, δεν προσαρμόζεται μόνο η συνείδηση στα πράγματα, αλλά και τα πράγματα στη συνείδηση.
Το 1787 ο Διαφωτιστής φιλόσοφος Κοντορσέ δημοσίευσε την πρώτη διακήρυξη που αναγνώριζε πως η γυναίκα έχει τα ίδια φυσικά δικαιώματα με τον άντρα.
Υπενθυμίζουμε πως όταν οι Διαφωτιστές έκαναν λόγο για «φυσικά δικαιώματα» εννοούσαν εκείνα που τα αποκτούσε κάποιος επειδή απλά γεννήθηκε άνθρωπος.
Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 ψήφισε μια σειρά δικαιωμάτων για όλους ανεξαίρετα τους πολίτες. Πολίτες, όμως, ήταν μόνο η άντρες!
Μια απ’ τις ηρωίδες της Επανάστασης, η Ολυμπία ντε Γκουζ, απαίτησε το 1791 ίδια δικαιώματα και για της γυναίκες!
Την εκτέλεσαν το 1793 και απαγόρευσαν στις γυναίκες κάθε πολιτική δραστηριότητα...
Αν τα γαϊδούρια είχαν να διαλέξουν ανάμεσα στα άχυρα και στο χρυσάφι, θα διάλεγαν τα άχυρα!
Γιατί αυτά τους είναι πολύ πιο χρήσιμα και αναγκαία...
Αν οι υλικές απολαύσεις ήταν η ευτυχία, τότε τα πιο ευτυχισμένα πλάσματα της γης θα ήταν τα βόδια!
Προσέξατε ποτέ με πόση ηδονή απολαμβάνουν το τριφύλλι στο λιβάδι;
Κάπου στην Παλαιά Διαθήκη (νομίζω στο βιβλίο «Σοφία Σολομώντος») υπάρχει η εξής φράση:
«Μ’ εκείνα που ο καθένας αμαρτάνει, μ’ αυτά και τιμωρείται»!
Φαντάζομαι θέλει να πει πως οι ίδιες οι ηδονές που απολαμβάνει ο άνθρωπος, αυτές γίνονται τα δεσμά του, το μαρτύριό του και το σύνδρομό του...
«Συνήθως έρχονται σε γάμο άτομα με όμοιους χαρακτήρες.
Αυτό είναι λάθος!
Ο σωστός κανόνας είναι να παντρεύονται διαφορετικοί χαρακτήρες! Π.χ. ένας τολμηρός και δυναμικός να πάρει μια ήπια, ήρεμη και συνετή γυναίκα.
Η βασικότερη, όμως, ανάγκη είναι η ταυτότητα της γνώμης των δύο ανθρώπων στο τι θεωρούν καλό ή κακό, δίκαιο ή άδικο, ηθικό ή ανήθικο...»
Δεν χωράει αμφιβολία πως υπήρξαν αρκετοί Διαφωτιστές συνεπείς υλιστές και άθεοι.
Οι περισσότεροι, όμως, θεωρούσαν παράλογη την ιδέα ενός κόσμου χωρίς Θεό!
Έβρισκαν πως ο κόσμος ήταν οργανωμένος και φτιαγμένος με πολύ λογικό τρόπο και δεν μπορούσαν να πιστέψουν πως κάτι τέτοιο ήταν τυχαίο...
Το ίδιο λογική θεωρούσαν και την αθανασία της ψυχής!
Οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού αγωνίστηκαν για την επιβολή αυτού που αποκαλούσαν «ανθρωπιστικό χριστιανισμό».
Ήθελαν να ελευθερώσουν το χριστιανισμό απ’ το βάρος των παράλογων δογμάτων και προλήψεων!
Αρκετοί απ’ αυτούς ήταν και οπαδοί του Ντεϊσμού.
Θεωρούσαν πως ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο πριν πολύ καιρό. Στη συνέχεια, όμως, αποκαλύπτεται στον άνθρωπο μέσω αποκλειστικά της φύσης και των νόμων της κι όχι με άλλους υπερφυσικούς τρόπους.
Δεχόταν, δηλαδή, έναν Θεό περισσότερο «φιλοσοφικό» παρά «προσωπικό».
Στο σημείο αυτό προσέγγιζαν τον Αριστοτέλη αλλά και πολλούς αιρετικούς των πρώτων αιώνων...
Οι οπαδοί του Διαφωτισμού πίστευαν πως όταν η λογική και η γνώση διαδίδονταν πλατύτερα στα λαϊκά στρώματα, τότε η ανθρωπότητα θα έκανε μεγάλα βήματα προόδου.
Ο παραλογισμός και η αμορφωσιά θα εξαφανίζονταν και θ’ άρχιζε η ιστορία της διαφωτισμένης ανθρωπότητας.
Σήμερα, μπορεί να μην είμαστε και τόσο σίγουροι πως περισσότερη γνώση σημαίνει πάντα και καλύτερες συνθήκες ζωής για τον κόσμο.
Ο Ζαν Ζακ Ρουσό έριξε το σύνθημα «πίσω στη φύση»! Με τη λέξη «φύση» οι Διαφωτιστές εννοούσαν αυτό που εμείς λέμε «λογική». Γιατί η λογική είναι δοσμένη, κατά τη γνώμη τους, στον άνθρωπο από τη φύση, ενώ η Εκκλησία και ο πολιτισμός όχι!
Η πολιτισμένη κοινωνία απομακρύνει, έτσι πίστευαν, τον άνθρωπο απ’ τη φύση, γι’ αυτό και τη θεωρούσαν ρίζα κάθε κακού!
Γι’ αυτό και ο Ρουσό ζητούσε ν’ αφήσουν τα παιδιά να ζήσουν, όσο το δυνατόν περισσότερο, μια «φυσική κατάσταση αθωότητας».
Ο Χιούμ δεν αρνήθηκε κατηγορηματικά τη δυνατότητα των θαυμάτων.
Ο ίδιος, βέβαια, δεν πίστευε στα θαύματα. Αναγνώριζε, όμως, την ανάγκη των ανθρώπων να πιστέψουν σ’ αυτά που ονομάζουμε «υπερφυσικά φαινόμενα».
Είναι αξιοσημείωτο πως όλα τα γνωστά θαύματα έγιναν είτε πολύ μακριά από μας είτε πολύ καιρό πριν από μας.
Ο Χιούμ δεν μπορούσε να πιστέψει στα θαύματα επειδή απλούστατα δεν είχε ζήσει κανένα, δεν είχε αντιληφθεί κανένα με τις αισθήσεις του...
Αλλά ούτε και το αντίθετο είχε συμβεί: δηλαδή δεν είχε αντιληφθεί με τις αισθήσεις του ότι δεν γίνονται θαύματα!
Αλλά ούτε και τους φυσικούς νόμους αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας. Όταν αφήσουμε μια πέτρα ελεύθερη, είτε πέσει στο έδαφος είτε όχι, εμείς μόνο την πέτρα θα βλέπουμε!
Αλλά η δύναμη της βαρύτητας υπάρχει, έστω κι αν η ίδια δεν είναι ορατή...
Οι ορθολογιστές, όπως ο Ντεκάρτ, προσπάθησαν ν’ αποδείξουν πως ο Θεός υπάρχει απλά και μόνο επειδή εμείς έχουμε μέσα μας την ιδέα ενός τέλειου όντος.
