Άλλαξαν οι καιροί...

Το γιατί είσαι έτοιμος να πεθάνεις
έχει αντικατασταθεί στις μέρες μας
απ' το γιατί είσαι έτοιμος να σκοτώσεις...

Τζον Λοκ Α' (1632-1704)

Ο Εγγλέζος Λοκ προσπάθησε να δώσει απαντήσεις σε δύο κυρίως ερωτήματα:
α) από πού αντλούμε τις ιδέες και τις σκέψεις μας;
β) μπορούμε να εμπιστευόμαστε τις αισθήσεις μας;
Στο πρώτο ερώτημα η απάντησή του ήταν: οι σκέψεις και οι ιδέες μας είναι αντανακλάσεις πραγμάτων που αντιληφθήκαμε με τις αισθήσεις μας, δηλαδή τις εμπειρίες μας.
Ο Λοκ για να περιγράψει την ανθρώπινη συνείδηση χρησιμοποίησε δύο εικόνες:
- μοιάζει με άγραφο πίνακα (tabula rasa) λίγο πριν μπει ο δάσκαλος στην τάξη
- είναι σαν ένα άδειο δωμάτιο χωρίς έπιπλα, που σιγά-σιγά γεμίζει, καθώς αποκτάμε εμπειρίες.
Η συνείδησή μας, ωστόσο, δεν δέχετε παθητικά τις εξωτερικές εντυπώσεις. Το μυαλό μας τις επεξεργάζεται μέσω της σκέψης, της αμφιβολίας, της πίστης και του συλλογισμού.

Ή Θεοί ή Σκουλήκια!

Αν πάψουν οι άνθρωποι να πιστεύουν
πως κάποια μέρα
θα γίνουν Θεοί,
τότε, σίγουρα,
θα γίνουν σκουλήκια!

Σοπενχάουερ ο μισογύνης!

Ο Νίτσε δεν θα μπορούσε να το πει καλύτερα: "Καθένας φέρνει μέσα του μια εικόνα της γυναίκας φτιαγμένη καθ' ομοίωση της μητέρας του! Από τότε έχει αποφασίσει να σέβεται ή να καταφρονεί τις γυναίκες, ή να μένει απόλυτα αδιάφορος απέναντί τους"...
Ο Σοπενχάουερ ήταν απ' τους φανατικότερους του μισογυνισμού! Η στάση του αυτή ήταν, μάλλον, μια όψιμη εκδίκηση σε βάρος της μάνας του που αντιπροσώπευε, κατά τη γνώμη του, όλα τα ελαττώματα του γυναικείου φύλου: επιπολαιότητα, κενότητα, σπατάλη, βλακεία, κοκεταρία, προδοσία...
Παιδί ακόμη είδε τη μάνα του να επιδίδεται σε διασκεδάσεις την ίδια ώρα που ο ηλικιωμένος πατέρας του έσβηνε καθηλωμένος στην αναπηρική πολυθρόνα του!
Και την επόμενη μέρα της αυτοκτονίας του πατέρα του, η λεγάμενη ρίχνεται στην αγκαλιά του εραστή της, γίνεται η σπάταλη και εύθυμη χήρα της Βαϊμάρης...
Ο Σοπενχάουερ φεύγει απ' το σπίτι και η μάνα του τον αποκληρώνει!
Έκτοτε, η ζωή του μεγάλου φιλόσοφου είναι μια αδιάκοπη σειρά μονότονα αποτυχημένων ερωτικών σχέσεων! Μεσολαβούν μακρές περίοδοι αποχής, που του επιτρέπουν να στοχάζεται πάνω στο σεξουαλικό ένστικτο "που διαμορφώνει την ίδια την ουσία του ανθρώπου"...
Ο Νίτσε, μαθητής και συνεχιστής του, γράφει για τον Σοπενχάουερ πως "καθιστά τον ασκητισμό κορωνίδα της φιλοσοφίας του, ποθώντας να λυτρωθεί από ένα μαρτύριο"!
Ο Σοπενχάουερ ήταν ορκισμένος εχθρός του γάμου! Του άρεσε να απαριθμεί συχνά τα προβλήματά του: "σπατάλη, φροντίδα παιδιών, πείσματα, καπρίτσια, ασχήμια ύστερα από μερικά χρόνια, ιδιοτροπίες, υστερικά ξεσπάσματα, απιστίες, κερατώματα, κόλαση, διάβολος"...
Όμως, ο μισογυνισμός του φαίνεται πως αποτελούσε την κρυφή όψη μιας υπερβολικής αγάπης (ίσως κι ανάγκης) που έτρεφε για τις γυναίκες!
Χαρακτηριστικό είναι ένα απ' τα στερνά ευφυολογήματά του:
"Όσο πιο πολύ βλέπω τους ανθρώπους τόσο λιγότερο τους αγαπώ! Μακάρι να μπορούσα να πω το ίδιο και για τις γυναίκες"...

"Ναι... καλά!"

Σε πολλές γλώσσες δυο αρνήσεις κάνουν μια κατάφαση.
Σε άλλες γλώσσες, δυο αρνήσεις δίνουν άρνηση.
Μόνο στην ελληνική μπορεί δύο καταφάσεις να δίνουν άρνηση...

Γνώση χωρίς σκέψη...

...είναι χαμένος κόπος!
Σκέψη χωρίς γνώση
είναι επικίνδυνη!

Μαχάτμα Γκάντι:

"Υπάρχουν άνθρωποι στον κόσμο
τόσο πεινασμένοι
που ο Θεός
δεν μπορεί να εμφανιστεί μπροστά τους
παρά με τη μορφή ψωμιού!"

Ορθολογιστές και Εμπειριστές...

Οι Ορθολογιστές πίστευαν στη σπουδαιότητα της ανθρώπινης λογικής. Αυτή είναι η πηγή κάθε γνώσης.
Συχνά πίστευαν πως ο άνθρωπος έχει μέσα του απ' τη στιγμή της γέννησής του ορισμένες ιδέες, που είναι ανεξάρτητες απ' τις εμπειρίες του.
Στο σημείο αυτό συμφωνούν με τον Πλάτωνα που δίδασκε πως ο άνθρωπος γεννιέται φέρνοντας μέσα του αρκετές απ' τις ιδέες του "κόσμου των ιδεών".
Ορθολογιστές υπήρχαν απ' την εποχή του Μεσαίωνα. Ως φιλοσοφική, όμως, τάση κυριάρχησαν τον 17ο αιώνα με κύριους εκπροσώπους τον γάλλο Ντεκάρτ, τον ολλανδό Σπινόζα και τον γερμανό Λάιμπνιτς (φώτο).
Από τον 180 αιώνα τα πράγματα ανατρέπονται. Όλο και περισσότεροι φιλόσοφοι υποστηρίζουν πως οι άνθρωποι γεννιούνται ως "άγραφοι πίνακες" και παραμένουν έτσι μέχρι να αποκτήσουν τις πρώτες τους εμπειρίες.
Κατά τους Εμπειριστές οι γνώσεις του ανθρώπου πηγάζουν αποκλειστικά από τις εμπειρίες του.
Ακολουθούν, με άλλα λόγια, τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Που έλεγε πως μόνο οι εμπειρίες μας τροφοδοτούν τη συνείδησή μας, και πως αυτή αποτελείται μονάχα απ' όσα μας προσφέρουν οι αισθήσεις μας.
Σημαντικότεροι Εμπειριστές ήταν τρεις Άγγλοι: Λοκ, Μπέρκλεϊ και Χουμ.

Είναι αίρεση η λογική;

Ο Γαλιλαίος υποστήριζε το λογικό επιχείρημα πως αν τα γεγονότα δεν συμβαδίζουν με τη θεωρία, τότε η θεωρία και όχι τα γεγονότα είναι λανθασμένα!
Για παράδειγμα, ο Αριστοτέλης είχε γράψει πως το φεγγάρι είναι μια τέλεια σφαίρα.
Ο Γαλιλαίος ήταν ο πρώτος που παρατήρησε με τηλεσκόπιο τους ουρανούς.
Και διαπίστωσε πως η σελήνη είχε βουνά και κρατήρες.
Και για το λόγο αυτό κατηγορήθηκε ως αιρετικός!
Αν υπήρχε ψυχιατρική τον 17ο αιώνα θα γνωμάτευε πως έπασχε από "σύνδρομο σεληνιακών ορέων και κρατήρων"...

Ο αποσυνάγωγος φιλόσοφος...

Λίγοι φιλόσοφοι της νεώτερης ιστορίας κυνηγήθηκαν τόσο πολύ για τις ιδέες τους όσο ο Σπινόζα (1632-1677).
Ήταν μέλος της εβραϊκής κοινότητας του Άμστερνταμ αλλά οι ομόθρησκοί του τον απέρριψαν και η οικογένειά του τον απαρνήθηκε λόγω των "αιρετικών" του αντιλήψεων.
Τρία ήταν κυρίως τα σημεία της διδασκαλίας του που προκάλεσαν την οργή του θρησκευτικού κατεστημένου:
α) Ο ιουδαϊσμός και ο χριστιανισμός επιβιώνουν μόνο σε απολιθωμένα δόγματα και κενές τελετουργίες.
β) Ο Θεός δεν είναι κάποιος που δημιούργησε τον Κόσμο, αλλά είναι ο ίδιος ο Κόσμος.
γ) Η Βίβλος δεν είναι θεόπνευστη ούτε υπαγορευμένη απ' το Θεό. Γι' αυτό και οι σημαντικές της αντιφάσεις.