Λέων Τολστόι:

"Ο πλούτος θυμίζει την κοπριά στο χωράφι.
Όταν βρίσκεται σε μεγάλο σωρό
μυρίζει άσχημα.
Όταν μοιράζεται ομοιόμορφα
κάνει το χώμα γόνιμο!"

Ματαιότης ματαιοτήτων...

Θα πρέπει να ξέρετε πως έχουν κι οι Κινέζοι το δικό τους Διογένη τον Κυνικό!
Ο Κινέζος, λοιπόν, Διογένης, είδε κάποτε έναν πάμπλουτο άνθρωπο που φορούσε μια χρυσοστόλιστη στολή.
«Σ’ ευχαριστώ πολύ!», του λέει.
«Γιατί μ’ ευχαριστείς;», τον ρωτάει ο πλούσιος.
«Για τα διαμάντια κι όλα τ’ άλλα που φοράς!»
«Ναι, αλλά δεν σου τα έδωσα, είναι ακόμα δικά μου»
«Γι’ αυτό ακριβώς σ’ ευχαριστώ», του λέει ο Κινέζος φιλόσοφος. «Διότι τα φοράς εσύ και τα βλέπω εγώ. Γιατί αυτά είναι μόνο να τα βλέπεις. Σ’ ευχαριστώ, λοιπόν, που κάνεις τον κόπο και τα φορτώνεσαι κι έχεις ταυτόχρονα την έγνοια να τα φυλάγεις και μάλιστα χωρίς να τα βλέπεις καν, έτσι που κρέμονται πάνω σου!»...
Ο αρχαίος βασιλιάς του Ισραήλ, ο σοφός Σολομών, είχε πει λίγο πριν πεθάνει:
«Αναλογίστηκα όλα όσα έκανα στη ζωή μου, με τόσο πολλούς κόπους και μόχθους, και να τι κατάλαβα: τα πάντα ήταν μάταια και πηγή θλίψεων, και σε τίποτα δεν με ωφέλησαν πραγματικά»...

Ποια δύναμη κινεί τα νήματα της ιστορίας;

Ο Χέγκελ είχε πει πως η ιστορική εξέλιξη οφείλεται στη σύγκρουση δύο αντίθετων δυνάμεων, που χάρη σε μια ξαφνική μεταβολή αντικαθίστανται από μια τρίτη μέση κατάσταση.
Την ξαφνική αυτή μεταβολή, που κινεί τα νήματα της ιστορίας, ο Χέγκελ την ονόμαζε «Παγκόσμιο Πνεύμα» ή «Παγκόσμιο Λόγο».
Με άλλα λόγια, θεωρούσε πως η πνευματική πρόοδος είναι καθοριστική για την ιστορική εξέλιξη.
Ο Μαρξ αποδέχθηκε τον αρχικό συλλογισμό του Χέγκελ, αλλά υποστήριξε πως δεν είναι η πνευματική πρόοδος που ωθεί την ιστορία, αλλά οι υλικές συνθήκες της κοινωνίας είναι αυτές που καθορίζουν την πνευματική της κατάσταση και σπρώχνουν προς τα μπρος τον τροχό της ιστορίας.

Τι είδους «υλιστής» ήταν ο Μαρξ;

Ο «ιστορικός υλισμός» του Μαρξ δεν είχε καμία σχέση με όσα διαδίδουν κάποιοι αφελείς ή κακόπιστοι θρησκευόμενοι.
Ο Μαρξ δεν ήταν ούτε σαρκολάτρης ούτε «κολλημένος» στα υλικά αγαθά και στις υλικές απολαύσεις...
Ούτε ήταν φιλοσοφικός υλιστής, όπως οι ατομιστές της αρχαιότητας ή οι μηχανιστικοί υλιστές του 17ου και 18ου αιώνα.
Πίστευε, όμως, πως οι υλικές συνθήκες διαβίωσης μιας κοινωνίας είναι αυτές που διαμορφώνουν τη σκέψη και τις αντιλήψεις των μελών της.
Οι υλικές αυτές συνθήκες είναι, κατά τη γνώμη του, αποφασιστικές για την περαιτέρω ιστορική εξέλιξη...

Ήταν ο Μαρξ «μαρξιστής»;

Μετά τον Χέγκελ τέλειωσε η περίοδος των μεγάλων φιλοσοφικών συστημάτων. Στη θέση των μεγάλων φιλοσοφικών θεωριών έχουμε πλέον πιο «πρακτικές» φιλοσοφίες.
Αυτό εννοούσε ο Μαρξ λέγοντας πως ως τότε οι φιλόσοφοι προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν τον κόσμο αντί να προσπαθήσουν να τον αλλάξουν.
Ο ίδιος ο Μαρξ αντιπαθούσε τον όρο «μαρξισμός»!
Στη διαμόρφωση αυτού που αργότερα ονομάστηκε «μαρξισμός» συνέβαλε αρχικά ο φίλος και συμφοιτητής του Φρίντριχ Ένγκελς, και τον προηγούμενο αιώνα οι Λένιν-Στάλιν-Μάο, που ισχυρίστηκαν ότι συνέβαλαν στην εξέλιξη του «μαρξισμού»
Βέβαια, ο Μαρξ ήταν τόσο «μαρξιστής» όσο ήταν κι ο Χριστός «χριστιανός»!

Τα στάδια της ζωής μας κατά τον Κίρκεγκορ.

Όποιος βρίσκεται στο πρώτο στάδιο, το αισθητικό, ζει τη στιγμή και προσπαθεί να πετύχει την ηδονή.
Αποδεκτό είναι ό,τι είναι ωραίο, χαριτωμένο, ευχάριστο. Οτιδήποτε δεν τον ευχαριστεί είναι αρνητικό...
Απολαύσεις δεν είναι μόνο οι σαρκικές.
Κι ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει την πραγματικότητα, την τέχνη, τη φιλοσοφία με παιχνιδιάρικη διάθεση, ζει στο αισθητικό στάδιο.
Επόμενο στάδιο είναι το «ηθικό», γεμάτο σοβαρότητα και συνεπείς επιλογές.
Στο στάδιο αυτό ο άνθρωπος δεν διακρίνει τα πράγματα σε ευχάριστα και δυσάρεστα, αλλά σε σωστά και λάθος.
Όμως, οι άνθρωποι του σταδίου αυτού κάποτε κουράζονται απ’ την πολλή σοβαρότητα, τη συνέπεια και την τάξη της ζωής τους.
Και είτε επιστρέφουν στο αισθητικό στάδιο είτε επιχειρούν το μεγάλο άλμα: περνούν στο επόμενο στάδιο, το «θρησκευτικό».
Στο στάδιο αυτό ανοίγονται στον απέραντο ωκεανό της αβεβαιότητας.
Προτιμούν την πίστη απ’ την αισθητική απόλαυση και τις επιταγές της λογικής
Για τον Κίρκεγκορ, το «θρησκευτικό» στάδιο είναι συνώνυμο του Χριστιανισμού.

Κίρκεγκορ και Χριστιανισμός (Γ’)

Στα ζητήματα της θρησκείας, η πίστη παίζει καθοριστικό ρόλο.
Αν αντιλαμβανόμασταν αντικειμενικά το Θεό, τότε δεν θα τον πιστεύαμε.
Παλαιότερα πολλοί προσπαθούσαν ν’ αποδείξουν την ύπαρξη του Θεού, ή, έστω, να την αντιληφθούν με τη λογική τους...
Αν καταπιαστούμε με συστηματα απόδειξης και λογικά επιχειρήματα, τότε σίγουρα θα κλονιστεί η πίστη μας και θα χαθεί η θρησκευτική μας θέρμη.
Το κρίσιμο δεν είναι αν ο χριστιανισμός ανταποκρίνεται στην αλήθεια, αλλά αν «για μένα» είναι ή όχι αλήθεια...
Οι Λατίνοι έλεγαν «Πιστεύω γιατί είναι παράλογο»...

Εσείς, αν σαν τρυπούσε ένα βέλος τι θα κάνατε;

Ο Κίρκεγκορ έδωσε έμφαση στον «μεμονωμένο άνθρωπο».
Για τον οποίο οι αντικειμενικές αλήθειες είναι εντελώς αδιάφορες.
Ο «μεμονωμένος άνθρωπος» αναζητά τη δική του αλήθεια.
Ο Κίρκεγκορ ειρωνευόταν τους θεωρητικούς φιλοσόφους που ενώ εξηγούσαν ολόκληρο το σύμπαν, ξεχνούσαν το ίδιο το όνομά τους. Τους διέφευγε πως ήταν συγκεκριμένα ανθρώπινα όντα...
Αδιαφορούσε για μια γενική και θεωρητική προσέγγιση της ανθρώπινης φύσης.
Αναζητούσε το πραγματικό και συγκεκριμένο.
Αν σε πληγώσει, έλεγε, ένα φαρμακερό βέλος θα ψάξεις κάποιον να σου φροντίσει την πληγή.
Και δεν θ’ ασχοληθείς θεωρητικά με το πώς ήταν φτιαγμένο το βέλος, σε ποιο δηλητήριο χώθηκε η μύτη του ή υπό ποία γωνία σε χτύπησε...

Ραούλ Φολλερώ:

«Όταν κάποιος δεν έχει τίποτα
κάνει όνειρα.
Όταν τα έχει όλα
αποκτά ιδιοτροπίες»...

Ζαν Ζακ Ρουσσώ (1712-1778)

Οι άνθρωποι είναι απ’ τη φύση τους καλοί. Αλλά τους διαφθείρει η γνώση και η δύναμη που αναπτύσσονται στις ανθρώπινες κοινωνίες.
Η φύση μάς γεννά ίσους, άρα δεν μπορούμε να αναζητάμε σε αυτή τα αίτια της παρακμής μας.
Η ανθρώπινη ύπαρξη στη φυσική της κατάσταση διαπνεόταν από αισθήματα συμπόνιας και αλληλεγγύης.
Η ισότητα χάθηκε όταν χάθηκε και η ατομική αυτάρκεια, όταν η εργασία έγινε αναγκαία και ο ένας παρήγαγε για δύο.
Παράλληλα με την ανισότητα παρατηρήθηκε και η ηθική παρακμή. Ο άνθρωπος έγινε βίαιος και ασύδοτος, οι ισχυροί ιδιοποιήθηκαν τους φυσικούς πόρους...
Πολιτική και ηθική είναι έννοιες αναπόσπαστες.
Όταν ένα κράτος δεν είναι ηθικό, χάνει τα ερείσματα του κύρους του στο λαό. Οπότε καθίσταται ανίκανο να ασκήσει ομαλά την εξουσία του.
Για την κοινή ευημερία υπογράφηκε ένα «κοινωνικό συμβόλαιο».
Οι πολίτες παραχωρούν πολλά απ’ τα δικαιώματά τους στην κοινότητα, προκειμένου να ενταχθούν σε αυτή και να προοδεύσουν σε συνθήκες ισότητας και ευταξίας.
Οι πολίτες οφείλουν να υπακούν και να υποτάσσονται στην εξουσία.
Όταν όμως η εξουσία παραβιάζει το «Συμβόλαιο» τότε και οι πολίτες οφείλουν να αντιδράσουν...